Trung tâm Phát triển  Nông Thôn Tây Nguyên

Trung tâm Phát triển Nông Thôn Tây Nguyên

  • 0914067495 - 02623.798798
  • taynguyencen@tncrd.ord
  • Có lần phát biêủ ở đâu đó,nhạc sỹ Nguyễn Cường đã thốt lên : “ Tôi chỉ mong mình viết được bài hát như bài Ơ chim Ktia của Y Sơn Niê ”.Điều ấy có quá đáng không,khi mà Y Sơn Niê lại học sáng tác từ chính Nguyễn Cường?

    m 1982 , trong một cuộc trò chuyện vui,Nguyễn Cường chấp nhận sự thách thức của trưởng đoàn ca múa Đăk lăk ,về việc day sáng tác cho cả những người chưa biết nhạc.Y Sơn Niê là một trong số những học viên của lớp ấy.Không mấy tự tin khi ngồi cùng với 8 học viên khóa học ấy,bởi thực ra trước đây Y Sơn Niê tốt nghiệp trung cấp Mỹ thuật ở Hà nội.Anh về đoàn ca múa Tây nguyên với nhiệm vụ vẽ trang phục biểu diễn và thiết kế sân khấu. 
    Tuy nhiên đâu đó trong sâu thẳm chàng trai của miền quê M’Drăk ( Đăk Lăk )mênh mang gió trên đồng cỏ ấy, âm nhạc luôn luôn cất lên vô cùng quyến rũ.Bỏ cả cây cọ vẽ,anh mày mò tự học nhạc lý,tự học sáo trúc,rồi tự học kèn Tây.Người ta đã có lần kiểm điểm,thậm chí cấm anh thổi kèn,vì cho rằng vọng ngoại.Tại sao lại bỏ cây sáo trúc quê hương mà lao vào cây kèn phương Tây cơ chứ?Lại chẳng qua trường lớp nào,sao ngồi vào dàn nhạc được ?
    Dằn vặt mãi cho đến những ngày đoàn ca múa Dam San đi biểu diễn ở một số nước quốc tế.Ban lãnh đạo phân công Y Sơn Niê giữ vai trò đệm chiêng cho những tiết mục dân ca.Dường như mấy năm trở lại Tây nguyên ,và sự nồng nhiệt hoan nghênh ,yêu thích âm nhạc dân gian Tây nguyên của bạn bè trong và ngoài nước, khi xem các chương trình biểu diễn của đoàn,đã khiến Y Sơn Niê bừng tỉnh.Anh đoạn tuyệt hẳn với cây kènTây,quyết tâm theo đuổi con đường cải tiến các nhạc cụ của dân tộc mình. Rất may,thời gian tự học đã cho anh có vốn kha khá về nhạc lý cơ bản.
    Chính Y Sơn Niê cùng không còn nhớ nổi mình đã bắt đầu ham mê cải tiến nhạc cụ dân tộc từ bao giờ.Nhưng nó cứ như một nỗi ám ảnh nào đó bám riết lấy tâm trí anh.Thiếu cả đục , bào,anh dùng con dao nhọn quen thuộc của dân tộc mình làm phương tiện.Hết cắt lại gọt.Nhiều lần vợ bực mình vì rác nhà,mất thời gian nên quẳng hết cả ra sân,anh lặng lẽ nhặt về,lại kiên nhẫn gọt,khóet.Đầu tiên là chiếc đàn Brố.Đàn Brố chỉ có 4 giây,và một quả bầu.Anh dùng gỗ thay bầu đàn,lắp thêm 2 giây nữa,nhưng nghe nó mới giống tiếng đàn ghi ta làm sao.Lãnh đạo đòan chê,lại phê bình mất thời gian vô bổ.Anh bỏ ngoài tai mọi lời thị phi, tiếp tục mày mò với cây kèn đinh năm.Kèn đinh năm có 6 ống,nhưng chỉ thổi được 4 nốt.Y Sơn Niê đã nghiên cứu,mở rộng được âm vực,thêm cho đủ hàng âm 7 nốt,thổi được bài “ Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng” Chỉ có thế thôi mà anh mừng đến phát khóc.Nhất là khi được ban lãnh đạo mới của đoàn khuyến khích tiếp tục công việc,lại mua cho một bộ đồ mộc,chuyển hẳn anh sang việc chuyên cải tiến nhạc cụ dân tộc.
    Một lần về buôn theo gia đình đi trỉa lúa,thấy mẹ và chị em vỗ chơi lên mặt ống đã hết lúa, thành  những âm thanh bì bộp rất lạ tai. Y tưởng làm một cây đàn ống sáng lên trong tâm trí.Ông về lại hết khóet,đến gọt.Xếp được hàng ống theo âm nhạc chung rồi,nhưng vỗ bằng tay thì đau quá.Tìm chất liệu gì làm cái bàn vỗ bây giờ ? Nào mus,nào cao su...được đem ra vỗ thử.Cuối cùng là mus bọc cao su. Cứ mất ăn ,mất ngủ hàng tháng trời như thế, cho đến ngày hoàn chỉnh.Nhưng ai công nhận nó là “ Đàn ”nếu như không có tác phẩm,không có người xử dụng ?Lại một lần nữa trưởng đoàn Quốc Cường chứng tỏ sự nhanh nhạy của mình,ông đặt hàng với nh?c s? Nguyễn Cường viết tác phẩm cho cây đàn mơí, được mang tên là Đinh Pah ( đàn vỗ ),vận động Văn Mậu người chơi đàn tr’ưng kiêm nhiệm diễn tấu thêm đàn đinh Pah.Nguyễn Cường và Văn Mậu đều đang mong có dịp bộc lộ tài năng.Và thế là tại hội diễn chuyên nghiệp ở thành phố Hồ Chí Minh 1982,với tiết mục hòa tấu đinh pah cùng dàn nhạc ,Y Sơn có chiếc huy chương vàng đầu tiên dành cho người cải tiến nhạc cụ dân tộc Đinh Pah.Bên cạnh chiếc huy chương vàng cho tác giả và người biểu diễn tiết mục.Đó chính là chứng minh thư cho cây đàn độc đáo , nhanh chóng có mặt ở các nhà hát ca múa nhạc TW và các địa phương.
    Năm 1990 ,ông đã nhận huy chương vàng thứ hai khi độc tấu bản nhạc “Chiều buôn mới”  do ông sáng tác , trên cây kèn Đing Tăk tar cải tiến của mình,tại liên hoan ca múa nhạc dân tộc toàn quốc , ở thành phố Hồ Chí Minh.
    Trở lại với lớp sáng tác của Nguyễn Cường năm ấy. Vì tự ti Y Sơn Niê đã định bỏ học.Nhưng trưởng đoàn Quốc Cường nghiêm lắm.Rồi Nguyễn Cường,và cả Linh Nga,Nay Kỳ Hiệp...cùng theo học đã động viên anh. Có 8 học viên thì đã bốn là người dân tộc ,nên Y Sơn Niê cũng bớt nỗi lo. Bài tập sáng tác đầu tiên “ Ơ chim ktiă ”  ông rụt rè đem đến ,rồi vội vã bỏ đi ngay,không dám ngồi lại nghe thày đọc và nhận xét.Còn với Nguyễn Cường thì đó là vụ gặt hái bội thu.Những bài hát đầu tay của các học viên của anh đều còn mãi theo thời gian .Đó là “ Ơ chim Ktia ” của Y Sơn Niê, “Mưa cao nguyên” của Linh Nga Niêkdam,  “Nghe câu quan họ trên cao nguyên” của Vũ Thiết phổ thơ Hữu Chỉnh., “Đêm tuần tra” của Y BRưk Niê...
    Cứ như là con suối được dỡ bỏ những vật cản chảy băng băng về xuôi hòa vào những dòng sông lớn ,nhiều sáng tác của Y Sơn Niê ra đời,nhanh chóng được các bạn trẻ khắp các buôn làng Tây nguyên yêu mến. Chỉ riêng bài  “Ơ chim Ktia ” đã đem về không biết bao huy chương vàng bạc cho các giọng hát Tây nguyên. Một điều thú vị là : K’Thế ở Lâm Đồng, RChăm Soan ở Gia Lai và Y Moan,Y Thức ở Đăk lăk đều chọn “Ơ Chim Ktia” làm bài “tủ”   biểu diễn của mình.
    Ca khúc của Y Sơn Niê thường giản dị,dễ thuộc Điều chính yếu để những bài hát của Y Sơn nhanh chóng được các bạn trẻ yêu thích,đó là do những tiết tấu hiện đại..H?u nh? không có những ca khúc buồn,bài hát của Y Sơn Niê lúc nào cũng tràn đầy niềm vui .Trên cái nền của dân ca Êđê,có thể gọi nhạc của anh là Rock,là Pop,là Rap ...đều được.Anh ít viết bằng tiếng Việt,mà chỉ  thường dùng ngôn ngữ Êđê rất có vẫn,có điệu.Ví dụ như bài  “Ơ chim Ktia”, đã có nhiều người thử dịch sang tiếng phổ thông,nhưng hát lên vẫn không hiệu quả bằng nguyên si tiếng dân tộc. Anh kể về buôn mới định canh định cư,tiếng sáo diều chiều chiều trên buôn thanh bình,no ấm, những bông hoa suối của tình yêu gái trai quê anh ...Có lẽ vì vốn là một họa sỹ,nên bài hát của anh thường cũng ám ảnh bởi các màu sắc: Hoa cà tím,ánh trăng Drai Hling xanh,nắng chiều vàng..vv...
    Những giải B của Liên hiệp VHNT Việt nam dành cho tập nhạc  “Ơ chim Ktia” năm 1997,của Hội VHNT các dân tộc thiểu số cho bài  “Wao anai hla” năm 1999...,giúp anh đôi chút niềm vui  và tiếp tục sáng tác, cả trong những ngày bệnh tật .
    Năm 2006 và 2007, bằng cảt ấm lòng đau đáu với vi ệc gìn giữ âm nh ạc dân gian , Y Sơn Niê và cha con nghệ  sỹ Lý Sol,  với s ự  tài trợ của qu ỹ For, đã mở hai lớp truy ền dạy chế tác và diễn  tấu kèn Đinh năm, đàn bro cho gần 20 lượt thanh thiếu nhi Ê đê ở buôn Ju, thành phố BMT. Ngày nay có mộtsố thanh niên buôn Ju biết sử dụng nhạc cụ truyền thống, đó chính là công lao của Y Sơn Niê qua những lớp truyền dạy
    Với những cống hiến của ông, năm 2005, Hội VHNT Đăk Lăk đã thực hiện một CD những ca khúc chọn lọc của Y Sơn Niê, mang tên “Ơ Chim Ktiă” . Hội Văn nghệ dân gian Việt nam cũng đang chuẩn bị thủ tục trao danh hiệu “ Nghệ nhân dân gian” cho người nhạc sỹ- nghệ nhân này.
    Tiếc thay, ông đột ngột ra đi ngày 31-7-2008, chưa kịp thực hiện xong những ước mong về gìn
    giữ âm nhạc truyền thống Ê đê.Nhưng chúng ta hãy cứ tin rằng,người nhạc sỹ ấy vẫn đang sáng tác đấy .Cuộc đời đem đến cho Y Sơn Niê nhiều mật đắng,nhưng ông đã chắt lấy từ trong tim mình,những nốt nhạc ngọt ngào nhất ,yêu đời nhất dành cho bạn yêu nhạc ở khắp Tây nguyên.
    Vĩnh biệt ông.

    Bình luận

    Bài viết cùng loại

    Y là bạn tôi

    Ông có phải là người cuối cùng

    Nghệ sỹ ưu tú Y San Aleo

    Báu vật ấy đã mất

    Múa là cuộc sống của tôi

    Người con trai của núi Lang Bian

    Mỹ Lệ Thi và nỗi ám ảnh Tây Nguyên

    Nguyễn Cường, anh có phải là người Tây Nguyên?

    Thương quá H Giang

    Nhớ nhà thơ Nông Quốc Chấn

    Giọng ca Bahnar Siu Black

    Nhớ một cánh chim Chrao

    Chú Ngọc Anh của tôi

    Tôi chọn Tây Nguyên làm quê hương

    Phạm Kim Anh với văn học Tây Nguyên

    Có một cánh chim RNgao

    Nhạc sỹ làm thơ

    Ấy là...Phạm Doanh

    Đêm thao thức nhớ Kpă Púi

    Thơ từ buôn làng

    Cứ thế nhé Plin !

    Ka Sô Liễng sân khấu &sưu tầm

    H Benh tiếng ca còn mãi

    Chỉ còn là một giấc mơ thôi

    Cánh chim Pong kle sông Re

    Thảo Giang Ting ning

    Nghĩ từ một đám tang