Trung tâm Phát triển  Nông Thôn Tây Nguyên

Trung tâm Phát triển Nông Thôn Tây Nguyên

  • 0914067495 - 02623.798798
  • thanuxa@gmail.com - taynguyentrungtam@gmail.com
  • Tiếng chiêng ngân nga vươn mãi lên tận những đám mây trắng trên bầu rời cao nguyên cuối dông xanh leo lẻo.Tiếng chiêng len lỏi trong rừng,theo bươc chân cả plei đang đổ vào rừng tìm Y Đai Kriêng.lễ cưới của người Jẻ ở xop Nghét càng giữ kín chừng nào,đội bạn trẻ càng cảm tháy hạnh phúc chừng đó.Phải tới ngày cưới,khi tiếng chiêng mừng đánh lên,chiêng vui gọi vềì và cả làng đi tìm cô dâu,đã ẩn trốn vào trong rừng từ sáng sớm,người ngoài mới biết được là có đám cưới.Hôm nay Y Đai Kriêng cưới A Đôi E Đuôt
    - Đây rồi !
    Mấy chàng trai bạn A Đôi hoan hỉ reo to.Họ vây quanh Y Đai cũng đang cười như nắc nẻ,từ trong một bọng cây ven suối chui ra .Tất cả vui vẻ cùng nhau đi về làng.Dàn chiêng trên nhà Y Đai vẫn rộn ràng ca hát.Cha mẹ cô gái và họ hàng nhà trai kéo về ngồi đợi quanh những ché rượu ,ở giữa đặt chiếc giường tre.Đám thanh niên đưa Y Đai,lúc này đầu tóc đã gọn gàng,áo váy đẹp,ngồi lên giường tre. Đôi mắt cô gái long lanh ,má đỏ hồng ,gương mặt rạng rỡ đầy hạnh phúc.Bạn bè cũng đưa A Đôi đến ngồi đối diện trước mặt cô dâu.Chàng trai hôm nay trông thật đáng mến trong chiếc áo ngắn tay trần,bó chặt lấy thân hình nở nang ,đầu đội khăn cắm hai chiếc lông công xanh biếc ,đang rung rinh theo nỗi bồn chồn hồi hộp của anh chàng.Chiếc khố mới đệt rực rỡ hoa văn vàng đỏ phủ kín đầu gối.
    Mâm lễ cúng được bày ra,chỉ có một con gà và một ống rượu.Ông mối đặt tay hai người lên con gà.Tất cả những người đang có mặt đều lần lượt đi vòng quanh chiếc giường tre, chạm vào tayhai người.Ai không chạm,không có quyền được tham dự tiệc cưới.Người ta gấp rút đem con gà đi nấu lẫn với cơm.Trong khi chờ đợi cô dâu chú rể cùng nằm xuống giường,đắp chung một tấm chăn thổ cẩm mỏng .Ông mối nhổ mấy sợi tóc trên đầu Y Đai bỏ sang đầu A Đôi,rồi làm ngược lại như thế với Y Đai
    Cơm gà nấu xong đem ra,có hai nắm cơm nhỏ và một miếng gan gà xẻ làm đôi.Mỗi người ăn trước một miếng rồi trao đổi với nhau miếng cơm và gan thứ hai.Bây giờ họ mới cùng ăn hết phần của mình. Sau đó hai người mời nhau uống cạn hết một ống rượu.Ông mối trao cho mỗi người một chiếc vòng đồng,đây là chiếc vòng đính hôn.A Đôi lồng vào tay phải của Y Đai,Y Đai đeo vòng vào tay trái A Đôi.M?i người vui vẻ ca hát,đánh chiêng chúc mừng cho hai bạn trẻ.Thế là xong lễ “ bla ”.Ai lại về nhà nấy.Vòng đã trao đổi,từ nay A Đôi thuộc về Y Đai rồi.
    Họ đã làm bạn với nhau trong sự chứng kiến của cả làng và dòng họ qua hết mùa trỉa bắp . Mặt đã ưng,bụng đã ưa,tối tối họ ngồi bên nhau ở cạnh bếp lửa trên nhà Ưng thầm thì tâm sự luật lệ của bộ tộc nghiêm cấm những chuyện vụng trộm. Ở bên làng Đăk Choong,nhà gái dựng một căn lều nhỏ ngoài rìa làng,cho trai gái đến hẹn hò nhau.Nhưng chỉ được phép tâm sự trong năm đêm thôi.từ ngày thứ sáu trở đi,nếu cảm thấy khôgn hợp nhau,đôi bạn chủ động thôi gặp gỡ.nếu đã ưng nhau,cô gái phải cho người sang báo với nhà trai.Quá năm đêm không thấy nói năng gì,mà hai người vẫn qua lại thăm viếng nhau,cả hai sẽ bị phạt một con heo và mười ché rượu.Cũng có lúc chàng trai chưa ưng ,cô gái có thể nhờ bạn bè “ bắt cóc” anh chàng đưa về nhà mình rồi cho người mang lễ vật sang nộp cho nhà trai.Trong trường hợp này thì Y Đai và A Đôi đã nặng lòng với nhau lắm rồi,nên mọi việc đều diễn ra suôn xẻ.
    Để chuẩn bị cho ngày cưới chồng,mẹ đã phải dặn dò Y Đai phong tục của bộ tộc,từ những ngày cô gái mới hơn mười mùa rẫy bắp đỏ ngọn.Rằng : mỗi ngày đi rừng,ngoài việc kiếm củi,gùi nước dùng cho gia đình hàng ngày,các cô gái như Y Đai phải lựa cho được những cây khô,dễ cháy,cành thẳng đẹp,đượm than,nhẵn nhụi,bó từng bó bằng một người ôm,dài chừng 0,80 m đem về để dưới gầm sàn.Đi trong rừng có thể gặp nhiều bó củi như thế để rải rác.Đó là bó củi hứa hôn ,dùng để nấu nướng trong ngày cưới của một cô gái Jẻ.Ngày làm lễ Loong ( lễ cưới ),phải có 100 bó củi cõng sang nộp cho nhà trai.
    Từ bé,mẹ cũng đã dạy các con gái dệt vải,đan chiếu,nặn nồi đất.bé thì dệt dây buôc đầu,dây đeo dao.Đến lớn dệt mền,dệt áo váy,khố...Sao cho sợi chỉ bông Blang sẽ đều ,mượt mà ,sợi cói ken nhau đều tăm tắp.Những chiếc áo khố mịn màng đường hoa văn rực rỡ ,chiếc chiếu dày dặn,không lỗi,những chiếc bình đựng nước,nồi đất tròn trịa ...Thể hiện rõ rệt sự khéo tay của người con gái,ngày hỏi chồng mang trao gửi làm đồ sính lễ.
    Sau lễ Bla một vài con trăng ,đủ để gia đình Y Đai chăm bẵm cho bầy heo mập mạp.Cô gái sẽ lựa con heo lớn nhất đàn,làm thịt,xẻ đôi,đưa sang nhà A Đôi một nửa.Hai gia đình mời họ hàng,bạn bè tới nhà để thông báo ngày giờ vui của đôi trai gái.cả Plei mang quà cáp ,rượu ghè tới mừng cho đôi trẻ.
    Vài ngày sau là lễ Ta lu. Nhà gái sang nhà trai và ngược lại. Mỗi bên đều cột rượu,làm cơm đãi đằng để hai bên gia đình nhận họ,nhận thành viên mới. Và cùng chọn ngày để tiến hành lễ loong, lễ cưới chính thức của Y Đai và A Đôi. Hai bên cùng đồng ý rằng : hết một con trăng tròn nữa là làm lễ loong.
    Trước ngày Loong, bạn bè nhà gái phải cõng củi sang xếp ở gầm sàn nhà trai.xong xuôi,thày cúng vẩy rượu lên củi khấn báo các vị thần linh coi sóc trong gia đình ,về trách nhiệm đã hoàn thành của cô gái. Y Đai sẽ trao tăng cho A Đôi những tấm vải dệt,chiếc chiếu mới,đồ gốm do tự tay cô làm ra.A Đôi cũng tình tứ trao tặng người vợ trẻ chiếc gùi mây đan rất khéo, để cô dùng đựng quần áo đẹp,đồ vật quý, hay đi rừng,đi làm rẫy...Tùy theo chiếc gùi to nhỏ và xấu đẹp mà xử dụng. A Đôi cũng tặng vợ một số những đồ đan bằng mây tre khác,để làm vật dụng trong gia đình.Những vật mà khi chuốt từng chiếc nan,anh đã gài cả tình yêu đằm thắm của mình trong đó.Đồ mây tre đan của A Đôi mới đẹp làm sao,những sợi mây tròn trịa bện đan khéo léo và chắc chắn.Anh đã được cha dạy đan lát từ bé,cùng với việc cầm cây ná bắn mũi tên phóng cây lao sao cho trúng con chim trên cành,con thú ăn rừng đêm.
    Ngày hôm sau họ cùng ông chủ hôn đi tới nhà ưng. Bạn bè của hai người đã tụ tập ở đây ,chờ làm lễ cheo yêng,cho Y Đai và A Đôi từ biệt cuộc sống độc thân cùng tập thể gái trai trong làng, để về ngủ ở nhà cha mẹ.từ này họ không còn là những gái trai vô lo nữa.,họ phải có nghĩa vụ mới đối với nhau,với con cái. Sao cho gia đình luôn luôn hòa thuận,nuôi nấng cha mẹ già,có đủ cái ăn đặt trên bếp lửa luôn cháy sáng,reo vui.Họ sẽ phải ở bên nhà gái vài ba năm ,lại sang nhà A Đôi ở vài năm.Lần lượt như thế cho đến khi cha mẹ bên nào chết đi,mới ở hẳn bên kia.lễ xong bạn bè sẽ cùng Y Đai - A Đôi ca hát nhảy múa suốt đêm đó.
    Sáng hôm sau ông chủ hôn lại dẫn đôi trẻ về nhà. Con heo dùng làm lễ vật hiến sinh cuối cùng,để được các vị thần linh chính thức công nhận hai người là vợ chồng,đã mổ xong,đặt giữa nhà .Hai người cùng đặt tay lên đầu con vật,nghe lời chủ hôn và gia đình dặn dò lần cuối những phép tác từ nay họ phải tuân theo. Trong vòng một năm,vợ chồng chưa được có con,phải làm lụng để trả công bố mẹ nuôi nấng.nếu lỡ có con sớm,hai người phải vô rừng ở,bao giờ nộp môt trâu cúng tạ tội với thần linh,cha mẹ mới được về nhà.Họ sẽ cùng sống bên nhà gái trước.Trong thời gian chung sống,ai phản bội sẽ bị phạt vạ theo luật tục.
    Dặn dò hết những điều cần thiết ,người chủ hôn lấy huyết heo bôi lên giường cưới của đôi vợ chồng trẻ,cầu cho họ sinh nhiều con cái và an toàn.
    Đấy là xong phần nghi lễ. Củi hứa hôn của cô gái,từ hôm qua đến hôm nay đã được đem ra nấu cơm canh, nướng thịt đãi đằng bà con và bạn bè .Cả plei ăn uống vui vẻ,múa hát ,đánh chiêng mừng hạnh phúc của đôi trẻ.vài năm nữa con cái họ ra đời.bé : nằm trên lưng mẹ ra rẫy. Lớn theo gót chân cha đi rừng ,xuống suối.Đến tuổi thành niên sẽ cưa răng và đến tuổi ngủ tập trung ở nhà Ưng .Con gái lại kiếm cho đủ 100 bó củi hứa hôn ,học dệt vải ,đan chiếu, nắn nồi.Con trai học săn bắn, đan lát... Rừng đại ngàn quanh núi Ngock Linh rụng lá thay lớp áo mới non tơ. Nắng gió xuân gọi nở bừng ngàn đóa hoa rừng. Cuộc sống đang tiếp diễn trên plei Jẻ từ bao đời nay,vẫn thế !


    (*) Tục bó củi hứa hôn còn có ở tộc người Sê Đăng, Triêng, Châu…

    Bình luận

    Bài viết cùng loại

    Lễ cúng hồn lúa của người Sê Đăng

    ÂM NHẠC DÂN GIAN Ê ĐÊ DRAO

    Lễ hội cộng đồng Tây Nguyên

    Khôi phục môi trường diễn xướng Tây Nguyên, khó khăn, nhưng là việc cần làm

    Nghệ thuật diễn xướng Tây Nguyên

    Lễ cúng hồn lúa của người Sê Đăng

    Luật tục TN với môi trường sinh thái

    Lễ Chrai của người Mnông Gar

    Tục ăn trâu ở Tây Nguyên

    Lễ hội Tăm nghét

    Những trò chơi dân gian Tây Nguyên

    Lễ xoay cột cầu mùa

    Độc đáo kiến trúc nhà Tây Nguyên

    Thủ thỉ thù thì đinh tút Jẻ ,Triêng

    Bì bộp mùa rẫy Klông put

    Ẩm thực K"ho

    Đám cưới Mnông Rlâm

    Ấm nồng làn điệu dân ca Cor

    Gạo nếp với người dân làng Típ

    Rực cháy một màu hoa!

    Luật tục Tây Nguyên với gia đình & hôn nhân

    Vài nét về tộc người Pu Noong Preh

    Văn hoá truyền thống Tây Nguyên trong ổn định & phát triển

    Đôi điều về người Bih ( Êđê Bih?)

    Đôi điều về nhà Rông

    Kể vài điều về nhà mồ Tây Nguyên

    NGhề săn bắt và thuần dưỡng Voi ở Buôn Đôn

    Áo vỏ cây

    Nghề dệt vải

    Vài nét về tộc người Mnông

    Vấn đề " GIà làng" ở Tây Nguyên