Trung tâm Phát triển  Nông Thôn Tây Nguyên

Trung tâm Phát triển Nông Thôn Tây Nguyên

  • 0914067495 - 02623.798798
  • thanuxa@gmail.com - taynguyentrungtam@gmail.com
  • Đến bất cứ một ngôi làng Sê đăng nào, bạn cũng có thể nhìn thấy căn nhà Rông mái tròn ,nơi sinh hoạt chung của cả làng,tọa lạc trên một bãi cỏ rộng, tạc vào bầu trời xanh thăm thẳm của cao nguyên cái dáng cao vút ,sừng sững của nó.Hàng năm, những lễ hội chung của cộng đồng vẫn diễn ra ở đó.Dù có lưu lạc đến phương trời khác, bà con vẫn dựng nhà Rông,để cháu con mai sau biết ông bà mình có ngôi nhà chung như thế. Người Sê đăng ở Kon Hring cũng vậy, dù dời làng đã nhiều lần, khi định cư ở Cư M’gar, cũng không thể thiếu căn nhà Rông , như linh hồn của Kon, Plei *trú ngụ nơi ấỵ
    Cái lạnh của rừng già, cho dù đã xa lắm, vẫn khiến ông lão thiên nhiên không quên ấp ủ, nâng niu chuẩn bị cho sự ra đời của những chiếc chồi non, trong thân hình khẳng kheo của cây cốị Chỉ cần những cơn gió ào ạt kia lặng đi đôi chút, là lũ chồi sẽ bừng nở, biếc xanh cả đất trờịNhưng mùa xuân dường như đến sớm với Kon Hring,không chờ lũ chồi tỉnh giấc, mà ngay khi nhà nhà vừa gặt về những gùi lúa đầu tiên và Lễ cúng hồn lúa được tiến hành. Sắp tới ngày đã định, hội đồng các già làng sẽ tụ tập ở nhà Rông,để bàn bạc và phân công chuẩn bị cho lễ hộị
     
    Quan trọng nhất là việc làm cây nêu,đã có người chuyên trách việc nàỵ Nêu phải bằng một thân tre cao cả hàng chục mét ,các nghệ nhân khéo tay sẽ kết thêm 4 chiếc dây bằng lõi tre thả dài từ trên ngọn xuống lưng chừng mặt đất,có buộc thêm hình các con vật quen thuộc với cuộc sống hàng ngày như con cá, con bướm,hoặc các hình tam giác. Trên đỉnh cột nêu là một con chim gỗ dang cánh như muốn bay lên với bầu trời cao rộng.
     
    Các bậc cao niên, người lo đi báo tin,mời các làng xa,làng gần,người lo làm những cây hoa bông ( cành tre vót bông lên ở một đầu), cắm dọc hai bên từ con đường cái chạy dọc theo làng vào đến cửa nhà rông.Thanh niên lo dọn dẹp quanh nhà rông.Còn cả làng sẽ có một ngày dành một ngày dọn vệ sinh khắp trong nhà, ngoài đường lẫn trong vườn câỵ
     
    Riêng các đàn bà, con gái ,không chỉ lo áo váy,khố đẹp cho gia đình,mà còn bận rộn từ vài tuần trước đó làm những ghè rượu thơm ngon, tìm các loại rau và thực phẩm để đóng góp trong bữa ăn chung của cả làng.Tiếng giã gạo chày đôi chày ba thậm thịch vang lên từ mờ sáng đến lúc trăng nghiêng. Đấy là lũ con gái tụ tập đổi công cho nhau,để chuẩn bị đủ lương thực đãi đằng khách.Đây cũng là dịp để các bà mẹ trổ tài qua sự ngọt ngon của những ghè rượu và món ăn mang tới lễ hộịNgày xưa thì mỗi gia đình một ghè rượu,nhưng nay cứ phân bổ hai hộ một ché. Còn cơm hay xôi nấu trong ống nứa, đồ ăn trong ngày hội,nhà nào có gì mang nấy
     
    Sáng sớm ngày đã định,cả làng rộn ràng vui và tất bật với sự chuẩn bị cho lễ hộị Những ống nứa đổ đầy gạo nếp thơm ,hoặc thịt thú rừng, thiạt gà, thịt heọ..đã đặt lên bếp than hồng từ lúc trời còn mờ mờ sương.Mùi nếp mới, mùi thịt nướng lan trong gió sớm,khiến lũ con nít càng thêm chộn rộn.Trang phục đẹp nhất lâu nay vẫn cất kín trong gùi ,đã được đem ra phơi phóng từ mấy ngày trước, sắc đỏ đen của váy, áo trên bờ rào các nhà làm ấm cả không gian, mùi nắng thơm tho vương trên từng nếp áo lẫn vào mái tóc. Mẹ sửa tấm áo ngắn tay, dài chỉ đến ngang bụng của chồng và con trai cho ngay ngắn; níu con gái lại kéo vạt váy cho thẳng , mừng thầm vì nụ cười em đã thêm duyên sau hai mùa nắng mưa ngoài nương rẫỵHội năm nay con có tìm được người vừa ý mẹ cha không ? Bước chân những cô gái trong đội múa Xoang líu ríu , lấp vấp những bàn chân các chàng trai trong đội gong chêng cùng dồn về nhà Rông.
     
    Công việc chuẩn bị vừa xong thì tiếng trống chiêng báo khách xa,khách gần đã tới, đang dừng chân chờ đợi nơi cây Plang đầu làng. Già làng dẫn đầu đội gông chêng,cùng các đội múa toàn các cô thiếu nữ ra tận đầu đường đón khách. Nắng sớm mai vàng lung linh bừng lên trên những gương mặt. Già làng vươn thẳng thân hình, kiêu hãnh nhịp cây gậy “ chỉ huy “ xuống đưòng ,tiếng trống sgơr điểm những tiếng đầu tiên nâng bước chân chàng dũng sỹ đeo trống,khiến anh nghiêng ngả theo nhịp bập bùng . Chiêng pi pít vào trước dẫn nhịp, cả dàn Gông chêng hòa theo, những cánh tay mềm nâng lên ,hạ xuống nhịp nhàng. Cả đoàn cùng đưa khách tiến vào nhà Rông, nhịp trống ching không chỉ dìu điệu xoang ngày mùa uyển chuyển của các thiếu nữ, mà còn quấn quít từng bước chân du khách.
     
    Tại sân nhà Rông, người chủ làng cũng với toàn thể bà con đã chờ sẵn,trong niềm hân hoan đón một mùa no đủ và chào mừng khách quý đến chia sẻ niềm vuịThày cúng nói đôi lời cảm tạ các vị thần linh ( Yang ),sau đó vị chủ làng nói mấy lời cám ơn . Già làng và những người phụ nữ sẽ chuẩn bị sẵn để lúc này, trong tiếng gông chêng rộn ràng, mang tới buộc vào tay khách những chuỗi hạt cườm và vòng đồng chúc phúc. Vậy là xong phần nghi thức đấỵ Lễ hội bắt đầu .
     
    Từ lúc này không còn phải nghiêm trang,chính tề nữa, vòng múa cứ rộng mãi rạ Những người phụ nữ lớn tuổi đi trước, bước chân chậm, cánh tay vung lên vừa phải nhưng uyển chuyển và dịu dàng lạ thường.Vòng múa của các cô thiếu nữ cách xa vài bước chân, tuy chưa điêu luyện bằng chị ,bằng mẹ,nhưng đã có những đôi má ửng hồng, những ánh mắt long lanh bù lạị Dường như chăm chú vào bước chân đấy, nhưng ánh mắt các em chả bỏ sót sự ngưỡng mộ của cả trai bạn trong làng,lẫn buôn bên cạnh, đang say sưa chiễm ngưỡng đâu nhé.Và tiếng trống, nhịp chiêng của đám con trai cũng làm cho chính họ thêm mê mảị Hết nhún nhảy, lắc mông, ngả nghiêng, lại những tiếng hú sảng khoái cất lên vang vọng vào bầu trời xanh lồng lộng.
     
    Vòng trong vòng ngoài trên sân nhà Rông đông nghẹt. Người ta bình luận ai múa dẻo, ai bước đều, ai đó đánh lỡ một nhịp chiêng chăng? Rồi để ý chọn cho mình chàng trai hay cô gái ưng ý, để đợi lúc thuận tiện mà trao lờịĐám trẻ nít thì dường như lặng đi chiêm ngưỡng,mong sao cho có phép thần,lớn vụt lên, để được đi trong đội chiêng kia, bước trong vòng xoang đó...
     
    Khách quý cùng với chủ làng và các già làng được mời vào trong nhà Rông dùng bữạ Mấy chục ché rượu khác của cả làng đã buộc trên sân.Thức ăn của mỗi gia đình cũng đã lấy từ trong gùi ra bày bên cạnh. Nào, mời anh sang “ nhà” tôi, mời bác cầm cần ghè rượu nhà cháu ....Họ mời mọc rủ rê nhau, mùi men rượu, mùi cơm nếp ,thịt- cá nướng thơm đến quyến rũ. La đà rồi là những điệu chieo, lời ting ting hay rnghe ** cất lên. Đây chính là dịp tỏ bày những nỗi niềm, lời cảm ơn,thậm chí cả những lời xin lỗi vì một điều gì đó lâu nay chưa làm vừa lòng nhaụ Mọi niềm vui được sẻ chia cho cộng đồng, những hờn giận được cởi bỏ,chỉ còn nghĩa tình bền chặt theo thời gian.Từng nhóm,từng nhóm những người phụ nữ đồng trang lứa ngồi lại bên nhau thủ thỉ. Đám đàn ông cũng tụ tập thành từng tốp quanh những ghè rượu, ồn áo nói cườịKhói thuốc bay lảng vảng trên khắp sân lẫn trong hương rượụ
     
    Bất chấp tâm sự của các bậc lớn tuổi,đám thanh niên vẫn say với vòng xoang và nhịp điệu trống gông chêng mà xoay vòng quanh mãi trong sân không dứt.Múa chán, các trai bạn lại đấu chêng đôi tâm sự,hoặc so tài đánh gông chêng.Trong đám gái trai vòng quanh vòng ngoài quây lấy đám chiêng trống và đội múa, có những bàn tay nào lén nắm lấy taỷ Chàng trai Êđê hay cô gái Sê đăng ? Hoặc cả bạn gái trai từ ngoài phố tìm vào dự hội ? Sau lễ hội này, có bao nhiêu cặp tìm thấy một nửa của mình, mà gửi phận ,mà trao duyên ?
     
    Một vụ no đủ đang đến. Cuộc sống sẽ lại tiếp tục sinh sôi trên các Kon, Plei Sê Đăng.


    Bình luận

    Bài viết cùng loại

    Lễ cúng hồn lúa của người Sê Đăng

    ÂM NHẠC DÂN GIAN Ê ĐÊ DRAO

    Lễ hội cộng đồng Tây Nguyên

    Khôi phục môi trường diễn xướng Tây Nguyên, khó khăn, nhưng là việc cần làm

    Nghệ thuật diễn xướng Tây Nguyên

    Luật tục TN với môi trường sinh thái

    Lễ Chrai của người Mnông Gar

    Bó củi hứa hôn của cô gái Jẻ

    Tục ăn trâu ở Tây Nguyên

    Lễ hội Tăm nghét

    Những trò chơi dân gian Tây Nguyên

    Lễ xoay cột cầu mùa

    Độc đáo kiến trúc nhà Tây Nguyên

    Thủ thỉ thù thì đinh tút Jẻ ,Triêng

    Bì bộp mùa rẫy Klông put

    Ẩm thực K"ho

    Đám cưới Mnông Rlâm

    Ấm nồng làn điệu dân ca Cor

    Gạo nếp với người dân làng Típ

    Rực cháy một màu hoa!

    Luật tục Tây Nguyên với gia đình & hôn nhân

    Vài nét về tộc người Pu Noong Preh

    Văn hoá truyền thống Tây Nguyên trong ổn định & phát triển

    Đôi điều về người Bih ( Êđê Bih?)

    Đôi điều về nhà Rông

    Kể vài điều về nhà mồ Tây Nguyên

    NGhề săn bắt và thuần dưỡng Voi ở Buôn Đôn

    Áo vỏ cây

    Nghề dệt vải

    Vài nét về tộc người Mnông

    Vấn đề " GIà làng" ở Tây Nguyên