Trung tâm Phát triển  Nông Thôn Tây Nguyên

Trung tâm Phát triển Nông Thôn Tây Nguyên

  • 0914067495 - 02623.798798
  • thanuxa@gmail.com - taynguyentrungtam@gmail.com
  •                                                   Lễ cúng hồn lúa của người Sê Đăng       
          Lễ có thể được tổ chức vào đầu mùa mưa, khi chuẩn bị cho mùa gieo hạt, nhưng cũng có thể cúng khi suốt những gùi lúa chín vàng đầu tiên. Quan trọng nhất của lễ là việc làm cây nêu, làng nào cũng có người chuyên trách việc này. Nêu phải bằng một thân tre cao cả hàng chục mét, kết 4 chiếc dây bằng lõi tre thả dài từ trên ngọn xuống lưng chừng mặt đất, có buộc thêm hình các con vật quen thuộcgắn với đời sống con người, như  con cá, chim, bướm, hoặc các hình tam giác. Trên đỉnh cột nêu là một con chim gỗ dang cánh như muốn bay lên với bầu trời cao rộng. Các bậc trung niên, người lo đi báo tin, mời các làng xa, làng gần, người lo làm những cây hoa bông ( cành tre vót bông lên ở một đầu), cắm dọc hai bên từ đường cái đầu làng vào đến cửa nhà rông. Thanh niên lo dọn dẹp quanh nhà rông, cả làng dành một ngày dọn vệ sinh khắp trong nhà, ngoài đường lẫn trong vườn, bến nước.
            Riêng các đàn bà, con gái, không chỉ lo áo váy, khố đẹp cho gia đình, mà còn bận rộn từ vài tuần trăng trước đó làm những ghè rượu thơm ngon, tìm các loại rau và thực phẩm để đóng góp trong bữa ăn chung của cả làng.Tiếng giã gạo chày đôi chày ba thậm thịch vang lên từ mờ sáng đến lúc trăng nghiêng. Đấy là lũ con gái tụ tập đổi công cho nhau, để chuẩn bị đủ lương thực đãi đằng. Đây cũng là dịp để các bà mẹ trổ tài qua sự ngọt ngon của những ghè rượu và các món ăn thơm ngon mang tới lễ hội. Mỗi gia đình một ghè rượu. Cơm, xôi, đồ ăn nướng ống nứa dành cho ngày hội, nhà nào có gì mang nấy cho bữa ăn cộng cảm cả làng. Cuốn hút và náo nức nhất là những đám tập lại vòng múa suang. Các bà cưng cứng tuổi tập theo nhịp bước nhỏ. Các cô thiếu nữ tập riêng chân nhún, hông giật…thảy đều háo hức.      
            Sáng sớm. Mặt trời chưa thức. Những ống nứa đổ đầy gạo nếp thơm, hoặc thịt thú rừng, đã đặt lên bếp than hồng. Mùi xôi, mùi thịt nướng lan trong gió, khiến lũ con nít càng thêm chộn rộn, hít hà.Trang phục đẹp nhất lâu nay vẫn cất kín trong gùi, đã được đem ra phơi phóng từ mấy ngày trước, màu đỏ đen trải suốt bờ rào cây các nhà, ấm cả không gian kon, plei, mùi nắng thơm tho vương trên từng nếp áo lẫn vào  mái tóc. Mẹ sửa tấm áo ngắn tay, dài chỉ đến ngang bụng của chồng, của con trai cho ngay ngắn; níu con gái kéo vạt váy  lại cho kín đáo, mừng thầm vì nụ cười em đã thêm duyên sau hai mùa nắng mưa ngoài nương rẫy. Mùa hội  năm nay con có tìm được người vừa ý mẹ cha không ? Bước chân các thiếu nữ líu ríu; lấp vấp những bàn chân trần của đám con trai, dồn nhanh về nhà Rông.
          Tiếng trống ching báo khách xa, khách gần đã tới, đang chờ nơi cây plang bên kia  suối. Già làng dẫn đầu đội goong ching,cùng các đội múa nữ ra tận đầu đường đón khách. Nắng  sớm mai vàng lung linh bừng lên trên những gương mặt. Già làng vươn thẳng thân hình, kiêu hãnh nhịp cây gậy “ chỉ huy” xuống mặt đường, tiếng trống sgơr dõng dạc điểm những tiếng đầu tiên  nâng bước chân chàng dũng sỹ đeo trống, khiến anh nghiêng ngả theo nhịp bập bùng. Ching pi pít vào trước dẫn nhịp, cả dàn Goong ching hòa theo, những cánh tay mềm nâng lên, hạ xuống nhịp nhàng. Cả  đoàn cùng đưa khách tiến vào nhà Rông, nhịp trống ching không chỉ dìu điệu suang uyển chuyển theo thân hình các thiếu nữ, mà còn quấn quít từng bước chân du khách, náo nức cả đất trời  lồng lộng gió cao nguyên.
       Tại sân nhà Rông, quanh cây nêu đã bày sẵn những lễ vật hiến tế: chiếc đầu và sống lưng đuôi heo, không thể thiếu mấy con chuột béo múp míp được nướng thơm; những ống nứa đựng rượu cần, bông lúa, rau, củ, chén cơm mới của vụ mùa thu hoạch…đủ đầy. Chủ làng cùng với toàn thể dân làng đã chờ sẵn, trong niềm hân hoan đón một mùa no đủ đến. Đứng trước sàn Rông, thày cúng nói đôi lời cảm tạ các vị thần linh ( Yang ), sau đó vị chủ làng nói mấy lời cám ơn. Già làng và những người phụ nữ sẽ chuẩn bị sẵn để lúc này, trong tiếng goong ching rộn ràng, mang tới buộc vào tay khách những chuỗi hạt cườm và trao vòng đồng chúc phúc cho một năm mới tốt lành. Lễ hội bắt đầu .
         Từ lúc này không còn phải nghiêm trang, chỉnh tề nữa, vòng múa cứ rộng mãi ra. Những người phụ nữ lớn tuổi đi trước, bước chân chậm, cánh tay vung lên vừa phải nhưng uyển chuyển và dịu dàng lạ thường.Vòng múa của các cô thiếu nữ  cách xa vài bước chân, tuy chưa điêu luyện bằng chị ,bằng mẹ, nhưng đã có những đôi má ửng hồng, những ánh mắt long lanh bù lại. Dường như chăm chú vào bước chân đấy, nhưng ánh mắt các em chả bỏ sót sự ngưỡng mộ nào của cả trai bạn trong làng, lẫn buôn bên cạnh, đang say sưa chiêm ngưỡng đâu nhé.Và tiếng trống, nhịp ching của đám con trai cũng làm cho chính họ thêm  mê mải. Hết nhún nhảy, lắc mông, ngả nghiêng, lại những tiếng hú sảng khoái cất lên vang vọng.
                Sân trước nhà Rông vòng trong vòng ngoài đông nghẹt. Người ta bình luận ai múa dẻo, ai bước đều, ai đó đánh lỡ một nhịp ching chăng? Rồi để ý chọn cho mình chàng trai hay cô gái ưng ý, đợi lúc thuận tiện mà trao lời. Đám trẻ nít thì dường như lặng đi chiêm ngưỡng, mong sao cho có phép thần, lớn vụt lên, để được đi trong đội ching kia, bước trong vòng suang đó...
            Khách quý cùng với chủ làng và các già làng được mời vào trong nhà Rông . Mấy chục ché rượu khác đã buộc trên sân.Thức ăn của mỗi gia đình cũng đã lấy từ trong gùi ra bày bên cạnh. Nào, mời anh sang “ nhà” tôi, mời bác cầm cần hút rượu ghè nhà cháu ....Họ mời mọc rủ rê nhau, mùi men rượu, mùi cơm nếp, thịt- cá nướng thơm đến quyến rũ. La đà rồi là những điệu chieo , lời ting ting hay rnghe cất lên. Đây chính là dịp tỏ bày những nỗi niềm, lời cảm ơn, thậm chí cả những lời xin lỗi vì một điều gì đó lâu nay chưa làm vừa lòng nhau. Mọi niềm vui được sẻ chia cho cộng đồng, những hờn giận được cởi bỏ, chỉ còn nghĩa tình bền chặt theo thời gian. Từng nhóm, từng nhóm những người phụ nữ ngồi lại bên nhau, thầm thì, rủ rỉ.Đám đàn ông tụ tập quanh những ghè rượu, ồn ào cười nói. Khói thuốc rê lẫn trong hương rượu cần bay lảng vảng khắp làng.
          Bất chấp tâm sự của các bậc lớn tuổi, đám thanh niên vẫn say với vòng suang và nhịp điệu goong ching mà xoay vòng quanh mãi không dứt. Múa mệt, các trai bạn lại đấu goong ching đôi tâm sự, hoặc so tài đánh ching.Đây là lúc trẻ em tự lập lấy vòng suang cho mình quanh cây nêu. Chỗ này nhóm các thiếu nhữ xúm quanh cây đàn klong put. Chỗ khác nhóm nam khoe tài với cây đàn t’rưng.Trong đám gái trai vòng quanh vòng ngoài quây lấy đám ching trống, nhạc đàn và đội múa kia, có những bàn tay nào lén nắm lấy tay?  Sau lễ hội này, có bao nhiêu cặp tìm thấy một nửa của mình, mà gửi phận, mà trao duyên ?
                 Một vụ no đủ đang đến. Cuộc sống sẽ lại tiếp tục sinh sôi cùng nắng, cùng gió trên các Kon, Plei Sê Đăng như thế đó.
     
     
                                                                                       
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     

    Bình luận

    Bài viết cùng loại

    ÂM NHẠC DÂN GIAN Ê ĐÊ DRAO

    Lễ hội cộng đồng Tây Nguyên

    Khôi phục môi trường diễn xướng Tây Nguyên, khó khăn, nhưng là việc cần làm

    Nghệ thuật diễn xướng Tây Nguyên

    Lễ cúng hồn lúa của người Sê Đăng

    Luật tục TN với môi trường sinh thái

    Lễ Chrai của người Mnông Gar

    Bó củi hứa hôn của cô gái Jẻ

    Tục ăn trâu ở Tây Nguyên

    Lễ hội Tăm nghét

    Những trò chơi dân gian Tây Nguyên

    Lễ xoay cột cầu mùa

    Độc đáo kiến trúc nhà Tây Nguyên

    Thủ thỉ thù thì đinh tút Jẻ ,Triêng

    Bì bộp mùa rẫy Klông put

    Ẩm thực K"ho

    Đám cưới Mnông Rlâm

    Ấm nồng làn điệu dân ca Cor

    Gạo nếp với người dân làng Típ

    Rực cháy một màu hoa!

    Luật tục Tây Nguyên với gia đình & hôn nhân

    Vài nét về tộc người Pu Noong Preh

    Văn hoá truyền thống Tây Nguyên trong ổn định & phát triển

    Đôi điều về người Bih ( Êđê Bih?)

    Đôi điều về nhà Rông

    Kể vài điều về nhà mồ Tây Nguyên

    NGhề săn bắt và thuần dưỡng Voi ở Buôn Đôn

    Áo vỏ cây

    Nghề dệt vải

    Vài nét về tộc người Mnông

    Vấn đề " GIà làng" ở Tây Nguyên