Trung tâm Phát triển  Nông Thôn Tây Nguyên

Trung tâm Phát triển Nông Thôn Tây Nguyên

  • 0914067495 - 02623.798798
  • thanuxa@gmail.com - taynguyentrungtam@gmail.com
  • Trong các lễ hội ở Tây Nguyên, ngoài nghệ thuật diễn xướng cón có các cuộc đua tài cao thấp, như phóng lao, bắn nỏ, đẩy cây ......nhằm tìm ra những thanh niên dũng cảm, khoẻ mạnh nhất để khi cần thiết, khôgn chỉ tham gia mà còn lãnh đạo chống lại các cuộc chiến tranh bộ lạc, để tranh giành đất đai và ảnh hưởng cá nhân.Từ 7-8 tuổi, các trẻ em trai đã được cha, anh dạy cách đặt mũi tên vào rãnh , kéo căng cánh ná để bắn chim, săn bẫy thú rừng.Khi đến tuổi thành niên, học sẽ theo cha, anh ,chú bác vào rừng săn kiếm con thịt làm thức ăn và chiến đấu bảo vệ cộng đồng khi cần thiết.
    Mục tiêu thi bắn nỏ và phóng lao lúc đầu là những thân cây chuối và đầu con gà.Đỉnh cao là mũi dao cắm cách chỗ đứng 30-40m. Người giỏi, bắn mũi tên trúng đích xẻ bị lưỡi dao xe làm đôi. Người bắn tên, phóng lao trúng đích nhiều lần được cả buôn làng cổ vũ nồng nhiệt, các bạn trai trẻ kéo theo công kênh rất hào hứng.
    Một trò chơi khác cũng rất thịnh hành là đánh quay và đẩy cây. Con quay được đẽo gọt công phu bằng lõi các loại gỗ rất chắc. Trường ca Xinh Nhã kể :
    “ Một chàng trai tung ra con quay của mình, đánh trúng rất mạnh con quay của bạn. Làm quay vòng ra xa đến 50-60 m”.
    Trò đẩy cây được nhiều thanh niên ưa thích. Một thân gỗ lớn, mỗi đầu 3-5 thanh niên xúm đẩy.Hoặc hai người nắm hai đầu của một thanh tre, hay gỗ , ra sức đẩy người bên kia ra khỏi vòng tròn quy định. Bên nào đẩy lùi được bên kia là thắng cuộc, được trao phần thưởng của các già làng.
    Trò múa khil đao, đánh kiếm cũng rất hấp dẫn.Các chàng trai đầu quấn khăn đỏ có cắm nhiều lông chim trĩ hay lông công dài, mình khoác chéo tấm chăn thổ cẩm đỏ rực rỡ.Tay trái cầm khiêl, tay phải cầm kiếm hoặc lao. Các chàng đứng nghiêm chào khán giả rồi múa bài xung trận, tay cầm kiếm hoặc lao múa vù vù, vừa đưa khil ra đỡ vừa chém trái, phải, trước, sau , tiến lui nhịp nhàng.Các cô gái đem nước tạt vào các chàng trai đang múa kiếm. Ai dùng khil che chắn không bị nước tạt ướt người là thắng trong cuộc đua tài, được công nhận là “ Dam” - người con trai khoẻ mạnh dũng cảm . Có tặng phẩm của già làng hoặc chủ buôn, chiếm được cảm tình của các cô gái.
    Ở những vùng cạnh sông hồ như Sông Srê Pôk, Krông Ana...còn có trò đua thuyền độc mộc. Thuyền được làm bằng nguyên một thân cây gỗ, khoét, rồi đốt, tạo nên độ cong cần thiết của lòng thuyền.Hai hoặc ba chàng trai trên cùng một chiếc thuyền, cùng nhanh tay chèo đến đích quy định. Có thể đua nhiều thuyền trong cùng một buôn, cũng có khi đua giữa nhiều buôn. Cuộc đua diễn ra trong tiếng reo hò cổ vũ của hàng ngàn người xem, đặc biệt là sự khích lệ của các cô gái, là niềm cổ vũ lớn lao cho các chàng trai.
    - Đua voi : Một trong những trò hấp dẫn nhất là đua voi. Có nhiều hình thức cho voi đua tài.
    * Voi thi kéo gỗ : từ điểm xuất phát tới đích, voi phải kéo súc gỗ đi qua nhiều chướng ngại vật, như : những hầm hố, suối, mô đất hay cây nằm ngang, đường khúc khuỷu...Dưới sự điều khiển của nài và trong tiếng reo hò cổ vũ của người xem, voi ráng sức vượt qua những chặng đường khó khăn để về đích nhanh nhất.Có voi tinh khôn còn dùng chân đá tung đất đá, cho bụi mù mịt cản đường những con voi khác, để mình nó đi về đích trước.
    * Voi thi chạy : Nhiều voi cùng với nài của mình, chạy đua trên chanựg đường 300-400m, nhưng phải chạy 5-7 vòng mới kết thúc. Tiếng Ky pah- tù và thúc dục, tiếng hò reo cổ vũ của người xem, là động lực kích thích bước chân voi lao nhanh về đích. Voi thắng cuộc được các già làng thưởng chuối, mía, lá non...
    Sau giải phóng nhiều năm, Tây Nguyên không tổ chức đua voi . Chỉ từ sau liên hoan văn hoá cồng chiêng và đua voi tại Buôn Ma Thuột tháng 3-1993, tại huyện Buôn Đôn, quê hương của những chú voi nhà đã được thuần dưỡng, Phòng văn hoá & Đoàn thanh niên huyện Buôn Đôn tổ chức hàng năm vào tháng 3 cuộc đua voi, đã trở thành truyền thống.Hội đua voi có kết hợp với nhiều trò chơi khác như : đua thuyền và các hoạt động thể thao mới ( bóng đá, bóng chuyền, cầu lông....). Hoạt động này không chỉ thu hút du khách trong và ngoài nước , mà còn tạo niềm vui cho đồng bào các dân tộc trong khắp vùng Buôn Đôn.
    * Voi thi kéo co : Có thể thi giữa voi với voi, voi với người.Dây rừng được bà con bện lại thành sợi to, dẻo và chắc, dài độ 10 sải tay.Người ta buộc hai đầu dây chéo vào cổ và chân trước voi, hai con đứng hai bên, ngăn bằng một vạch ngang dài.Khi chiêng trống nổi lên, quản tượng phải điều khiển sao cho voi của mình kéo voi kia qua khỏi lằn ranh là thắng cuộc.
    Nếu thi giữa voi và người , thì một đầu là voi, đầu dây kia đủ cả già trẻ, gái trai vào kéo chung. Trống chiêng nổi lên báo hiệu, hai bên cùng ra sức kéo.bên nào bị kéo qua lằn ranh là bên ấy thua.Những con voi thắngtrong mọi cuộc đua được thưởng danh hiệu danh dự và quà tặng là cây trái. Còn quản tượng được tặng thưởng vòng đồng hoặc bạc, hoặc tấm thổ cẩm đẹp.
    Ngoài những trò chơi trên,trong những ngày lễ hội, bà con còn có trò đua đi cà kheo và múa rối. Vùng gần sống nước rất phổ biến việc đi cà kheo, đây cũng là một trò chơi dân gian rất vui : cà kheo chạy thi, cà kheo múa, ngày nay còn có cả cà kheo đá bóng.Các con rối hình người, hình chim, khỉ... thì được tạo bằng gỗ, buộc trên đầu một cây gậy nhỏ, tay chân rối cột dây hoặc que nứa dài để người điều khiển cho nó hoạt động.Những người điều khiển rối thường đi trước đoàn ching chêng, hoặc đội múa, nhảy nhót tưng bừng.Con người con đeo mặt nạ , hoặc cuốn lá chuối tươi, lá chuối khô kín khắp người, là con rối giả góp vui.
    Ngày nay các trò chơi dân gian đang được khôi phục lại trong những ngày hội văn hoá thể thao dân tộc, cùng với các hình thức thi bắn nỏ, một vài vùng còn có đua ngựa...Đây cũng là một trong những biện pháp góp phần bảo tồn văn hóa dân tộc.
    Hình minh họa
    Ảnh 1: Đi cà kheo



    Ảnh 2: Mặt nạ rối người


    Bình luận

    Bài viết cùng loại

    Lễ cúng hồn lúa của người Sê Đăng

    ÂM NHẠC DÂN GIAN Ê ĐÊ DRAO

    Lễ hội cộng đồng Tây Nguyên

    Khôi phục môi trường diễn xướng Tây Nguyên, khó khăn, nhưng là việc cần làm

    Nghệ thuật diễn xướng Tây Nguyên

    Lễ cúng hồn lúa của người Sê Đăng

    Luật tục TN với môi trường sinh thái

    Lễ Chrai của người Mnông Gar

    Bó củi hứa hôn của cô gái Jẻ

    Tục ăn trâu ở Tây Nguyên

    Lễ hội Tăm nghét

    Lễ xoay cột cầu mùa

    Độc đáo kiến trúc nhà Tây Nguyên

    Thủ thỉ thù thì đinh tút Jẻ ,Triêng

    Bì bộp mùa rẫy Klông put

    Ẩm thực K"ho

    Đám cưới Mnông Rlâm

    Ấm nồng làn điệu dân ca Cor

    Gạo nếp với người dân làng Típ

    Rực cháy một màu hoa!

    Luật tục Tây Nguyên với gia đình & hôn nhân

    Vài nét về tộc người Pu Noong Preh

    Văn hoá truyền thống Tây Nguyên trong ổn định & phát triển

    Đôi điều về người Bih ( Êđê Bih?)

    Đôi điều về nhà Rông

    Kể vài điều về nhà mồ Tây Nguyên

    NGhề săn bắt và thuần dưỡng Voi ở Buôn Đôn

    Áo vỏ cây

    Nghề dệt vải

    Vài nét về tộc người Mnông

    Vấn đề " GIà làng" ở Tây Nguyên